Gratis IT-check
Je ransomware-responsplan: wat je in het eerste uur doet
Het begint meestal op een gewone ochtend. Iemand kan een bestand niet openen. Dan belt een tweede collega. Daarna blijkt een map vol documenten een vreemde nieuwe extensie te hebben, met een tekstbestand erbij dat uitlegt waar het geld naartoe moet.
Wat je in het uur daarna doet, bepaalt alles wat volgt: of je donderdag weer aan het werk bent of pas over drie weken, en of het incident beperkt blijft of zich verspreidt naar al je servers. Een ransomware-responsplan zorgt ervoor dat niemand die beslissingen ter plekke hoeft te bedenken, met trillende handen.
Het eerste uur van je ransomware-responsplan, stap voor stap
Isoleren, niet uitzetten
Koppel getroffen computers los van het netwerk. Trek de kabel eruit en zet de wifi uit. Versleuteling verspreidt zich via gedeelde mappen en gekoppelde schijven, dus door de verbinding te verbreken win je kostbare tijd.
Zet de apparaten niet uit, hoe verleidelijk ook. Afsluiten wist sporen in het geheugen die specialisten gebruiken om de variant te herkennen en soms om sleutels terug te halen. Isoleer, laat ze aanstaan en wacht op iemand die weet waar hij naar kijkt.
Bescherm eerst je back-ups
Aanvallers gaan tegenwoordig eerst achter je back-ups aan, nog voordat ze iets versleutelen. Back-ups zijn namelijk de reden dat je kunt weigeren te betalen. Controleer meteen of je back-upsysteem bereikbaar is vanuit het besmette netwerk, en koppel het los als dat zo is. Je back-ups zijn je hele onderhandelingspositie, dus bescherm die voordat je iets anders doet.
Haal de juiste mensen bij elkaar
Je IT-partner, een directielid dat beslissingen kan nemen en degene die de communicatie regelt. Drie mensen, één kanaal, één set beslissingen. Gebruik de telefoon of een aparte chatapp, want je e-mail kan gehackt of onbereikbaar zijn.
Meld het op tijd
Bel je cyberverzekeraar voordat je iemand opdracht geeft om aan de slag te gaan. De meeste polissen eisen dat, en veel verzekeraars vergoeden alleen hulp van hun eigen goedgekeurde specialisten. Achteraf bellen kan je claim kosten.
Zijn er persoonsgegevens bij betrokken, dan heb je weinig tijd om dat te melden. Onder de AVG moet je een datalek binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens melden. Val je onder NIS2, dan is de eerste meldtermijn nog korter.
Reageer nog niet op het losgeldbericht
Of je wel of niet betaalt, beslis je later, met juridisch advies en met een volledig beeld van wat je zelf kunt herstellen. Die beslissing hoort nooit bij het eerste uur. Politie en overheid raden betalen in de meeste landen af, omdat je er de volgende aanval mee financiert.
Wat bepaalt hoe goed het afloopt
Als de aanval begint, liggen je mogelijkheden al vast, door keuzes die je maanden eerder hebt gemaakt. Een ransomware-responsplan is vooral voorbereiding, en die komt neer op vier dingen.
Back-ups die je echt hebt getest. Volgens de 3-2-1-aanpak, met minstens één kopie offline of onveranderbaar (immutable). Ongeteste back-ups laten je in de steek op het slechtst denkbare moment, en een herstel dat elf dagen duurt, is eigenlijk geen herstel. Ook je mail en bestanden in de cloud horen erbij, met een aparte back-up van Microsoft 365.
Een contactlijst op papier. Je IT-partner, je verzekeraar, je juridisch adviseur, je belangrijkste klanten. Bewaar die lijst ergens waar je niet hoeft in te loggen op de systemen die plat liggen.
Segmentatie en minimale rechten. Ransomware reist mee met rechten. Kan elke gebruiker bij elke gedeelde map, dan bereikt één klik alles. Beheerdersaccounts die voor dagelijks werk worden gebruikt, zijn precies hoe één laptop een storing in het hele bedrijf wordt.
Vooraf vastgelegde beslissingen. Wie roept een incident uit? Wie mag de productie stilleggen? Wie praat met personeel en klanten? Spreek dat af als iedereen rustig is.
De dagen erna
Herstel gaat langzamer dan mensen denken. Je bouwt opnieuw op in plaats van schoon te maken, omdat je een systeem waar een aanvaller in heeft gezeten niet meer kunt vertrouwen. Je herstelt in volgorde van wat het bedrijf het hardst nodig heeft, controleert onderweg en wijzigt alle inloggegevens.
Reken erop dat de zakelijke kant net zoveel energie kost als de technische. Medewerkers moeten weten wat ze tegen klanten zeggen. Klanten willen eerlijke updates, geen stilte. Leveranciers hebben misschien een andere manier nodig om je te bereiken. Een ransomware-responsplan dat alleen over servers gaat, laat de moeilijkste gesprekken over aan wie toevallig de telefoon opneemt.
Daarna zoek je uit hoe de aanvallers binnenkwamen, anders bouw je een systeem op met dezelfde deur open. Meestal blijkt het een phishingmail, een dienst voor toegang op afstand die open aan internet hing, of een apparaat zonder updates waar niemand zich verantwoordelijk voor voelde.
Schrijf je ransomware-responsplan niet alleen
Dit zien we het vaakst: bedrijven met een plan in een document dat al twee jaar niemand heeft geopend, geschreven voor een omgeving die inmiddels helemaal anders is. Het leest prima, maar helpt niemand.
Een plan werkt pas als iemand het bijhoudt, het herstel test en de contactgegevens actueel houdt. Dat doe je niet even tussen twee klantafspraken door, en het is precies het werk dat wij bij EvolvingDesk overnemen als onderdeel van ons IT-beheer en support.
We bouwen het responsplan rond je eigen systemen, zetten onveranderbare back-ups op, testen het herstel volgens een vast schema en oefenen de procedure met je team. Gaat het mis, dan pleeg je één telefoontje en zitten wij er meteen bovenop, zonder dat we je omgeving eerst nog moeten leren kennen.
Jouw taak is je bedrijf runnen. De onze is ervoor zorgen dat een slechte dinsdagochtend een slechte dinsdagochtend blijft, en geen slecht kwartaal wordt.
Wil je weten hoe goed je voorbereid bent? Doe de gratis IT-check of plan een gesprek. We beginnen met de enige vraag die ertoe doet: wanneer heb je voor het laatst met succes iets teruggezet?
Lees meer
- Test je back-up deze week: een hersteltest van 30 minuten
- Een bedrijfscontinuïteitsplan voor je IT opstellen
- Wat de eisen van een cyberverzekering betekenen voor je IT
Handige bronnen: het incident response plan van het NCSC, de ransomwaregids van CISA (Engels) en de richtlijnen van het Britse NCSC tegen malware en ransomware (Engels).
Heeft dit artikel je op ideeën gebracht?
Ontdek wat we voor je kunnen betekenen en plan vandaag nog een gesprek in.
Over EvolvingDesk: IT moeiteloos maken
We maken ingewikkelde IT simpel en effectief voor jouw bedrijf. Of het nou gaat om clouddiensten, maatwerkapplicaties of netwerkbeheer, EvolvingDesk combineert de nieuwste technologie met persoonlijke service. Zo blijft jouw bedrijf veilig, verbonden en klaar voor groei. IT zoals het hoort: lekker simpel.
Wat doen wij?
Bij EvolvingDesk leveren we praktische IT-oplossingen die passen bij hoe jouw bedrijf werkt. Van software op maat en betrouwbare bedrijfs-wifi tot slimme beveiliging en hands-on ondersteuning, we zorgen dat je technologie soepel draait. Zo kun jij je focussen op wat echt belangrijk is.